- Η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα αντικαταστήσει τη μουσική.
Θα αλλάξει την αξία της.
Στο παρελθόν, η δυσκολία ήταν η δημιουργία.
Χρειαζόσουν:
- μουσικούς,
- στούντιο,
- συνθέτες,
- παραγωγούς,
- χρόνο και χρήμα.
Σήμερα ένας άνθρωπος μπορεί να δημιουργήσει ολόκληρο τραγούδι από το σπίτι του.
Όταν όμως κάτι γίνεται άφθονο, παύει να είναι σπάνιο.
Άρα η αξία ίσως μετατοπιστεί από το:
«Μπορώ να φτιάξω ένα τραγούδι»
στο:
«Έχω κάτι αληθινό να πω μέσα από αυτό το τραγούδι».
Η ανθρώπινη εμπειρία θα γίνει το νέο “σπάνιο αγαθό”.
2. Το μέλλον ίσως ανήκει στους “μουσικούς-σκηνοθέτες”
Δεν θα είναι απαραίτητα ο μουσικός εκτελεστής κάθε νότας.
Είναι ο οραματιστής.
Δίνει:
- Αισθητική έργου
- ύφος,
- συναίσθημα,
- ιστορία,
- αισθητική κατεύθυνση.
Η ΑΙ γίνεται η ορχήστρα.
Ο άνθρωπος παραμένει ο μαέστρος.
Ο δημιουργός του μέλλοντος ίσως να μοιάζει περισσότερο με σκηνοθέτη κινηματογράφου παρά με παραδοσιακό συνθέτη.
3. Η τοπική μουσική μπορεί να κερδίσει ξανά δύναμη
Αυτό είναι κάτι που θεωρώ πολύ ενδιαφέρον.
Για δεκαετίες η παγκοσμιοποίηση πίεζε όλους προς έναν διεθνή ήχο.
Η ΑΙ όμως μπορεί να παράγει απεριόριστη “διεθνή ποπ”.
Αυτό σημαίνει ότι το ξεχωριστό γίνεται πιο πολύτιμο.
Ένα αυθεντικό:
- ζεϊμπέκικο,
- νησιώτικο,
- ποντιακό,
- φλαμένκο,
- φάντο,
ίσως αποκτήσει μεγαλύτερη αξία ακριβώς επειδή κουβαλά πολιτισμική μνήμη.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αναπαράγει το ύφος.
Δεν μπορεί όμως να έχει ζήσει το Λαύριο, τον αέρα, τα μεταλλεία, την προσμονή του ψαρά στο λιμάνι.
Αυτές οι εμπειρίες παραμένουν ανθρώπινες.
4. Θα εμφανιστεί “ζωντανή μουσική για έναν άνθρωπο”
Ας σκεφτούμε τα εξής:
Φοράς ακουστικά.
Η μουσική συντίθεται σε πραγματικό χρόνο μόνο για σένα.
Γνωρίζει:
- τη διάθεσή σου,
- την ώρα,
- τον καιρό,
- πού περπατάς.
Δεν ακούς το ίδιο τραγούδι δύο φορές.
Αυτό μπορεί να γίνει η μεγαλύτερη αλλαγή στην ιστορία της μουσικής ακρόασης.
Ίσως το “τραγούδι” όπως το γνωρίζουμε σήμερα να μην είναι το κυρίαρχο φορμά σε 30 χρόνια.
5. Όσο αυξάνεται η ΑΙ, τόσο θα αυξάνεται η ανάγκη για ανθρώπους
Ακούγεται παράδοξο. Αλλά σκέψου το.
Αν το 95% της μουσικής είναι άψογα παραγόμενο από μηχανές, τότε ο κόσμος θα αρχίσει να αναζητά:
- ατέλειες,
- λάθη,
- αναπνοές,
- τρεμάμενες φωνές,
- προσωπικές ιστορίες.
Ακριβώς όπως σήμερα εκτιμούμε ένα χειροποίητο αντικείμενο σε έναν κόσμο μαζικής παραγωγής.
- Μια πιο φιλοσοφική σκέψη
Δεν πιστεύω ότι η μεγάλη ερώτηση του μέλλοντος θα είναι:
«Μπορεί η ΑΙ να γράψει μουσική;»
Αυτό ήδη συμβαίνει.
Η πραγματική ερώτηση είναι:
«Θα συνεχίσουν οι άνθρωποι να συγκινούνται από ιστορίες άλλων ανθρώπων;»
Αν η απάντηση είναι ναι, τότε η ανθρώπινη μουσική δεν κινδυνεύει.
Απλώς αλλάζει ρόλο.
Και μάλιστα πιστεύω ότι δημιουργοί σαν τον γράφοντα, που δίνουν μεγάλη σημασία στο συναίσθημα, στις εικόνες που δημιουργεί ένα οργανικό, στον τόπο, στη θάλασσα, στη μνήμη και στην ποίηση, ίσως βρεθούν σε πλεονεκτική θέση.
Γιατί η τεχνολογία γίνεται όλο και καλύτερη στο να παράγει ήχους, αλλά όχι απαραίτητα στο να ζει εμπειρίες.
Πιστεύω ότι η ανθρώπινη αυθεντικότητα θα γίνει το πιο πολύτιμο “νόμισμα” της μουσικής εποχής της τεχνητής νοημοσύνης.
Ίσως μάλιστα να συμβεί κάτι παράδοξο: όσο πιο τέλεια θα γίνεται η ΑΙ, τόσο περισσότερο θα αναζητούμε το ατελές ανθρώπινο στοιχείο.
Σκέψου ένα ζεϊμπέκικο.
Δεν συγκινεί επειδή είναι τεχνικά άψογο. Συγκινεί επειδή ακούμε έναν άνθρωπο να κουβαλάει μια ζωή μέσα στη φωνή του. Ένα μικρό σπάσιμο στη φωνή, μια ανάσα πριν από έναν στίχο, ένα ανεπαίσθητο τρέμουλο, συχνά μεταφέρουν περισσότερο συναίσθημα από μια τέλεια ερμηνεία.
Η αυθεντικότητα δεν είναι τεχνικό χαρακτηριστικό.
Είναι η παρουσία μιας πραγματικής ζωής πίσω από το έργο.
Η διαφορά ανάμεσα στη γνώση και στο βίωμα
Η ΑΙ μπορεί να μάθει τα χαρακτηριστικά χιλιάδων τραγουδιών.
Μπορεί να γνωρίζει:
- τις κλίμακες,
- τις αρμονίες,
- τα ρυθμικά μοτίβα,
- τις λέξεις που συνήθως προκαλούν συγκίνηση.
Αλλά υπάρχει κάτι που δεν αποκτά μέσω της ανάλυσης:
Το βίωμα.
Πχ Όταν κάποιος γράφει για το Λαύριο, δεν γράφει απλώς για μια πόλη.
Γράφει για:
- τους περιπάτους που έχει κάνει,
- τις μυρωδιές του λιμανιού,
- τα χρώματα του δειλινού,
- πρόσωπα που γνώρισε,
- στιγμές που τον διαμόρφωσαν.
Η συγκίνηση προκύπτει επειδή πίσω από τις λέξεις υπάρχει μνήμη.
Και η μνήμη δεν δημιουργείται από υπολογισμό.
Δημιουργείται από ζωή.
- Η αξία της προσωπικής ιστορίας
Στο μέλλον, εκατομμύρια τραγούδια θα μπορούν να παράγονται καθημερινά.
Αυτό σημαίνει ότι η αφθονία δεν θα βρίσκεται μόνο στη μουσική αλλά και στη δημιουργικότητα.
Τότε ο ακροατής δεν θα αναρωτιέται:
«Είναι καλό αυτό το τραγούδι;»
Θα αναρωτιέται:
«Ποιος είναι ο άνθρωπος πίσω από αυτό;»
Η ιστορία του δημιουργού θα αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία.
Ο κόσμος ήδη θέλει να γνωρίζει:
- τι έζησες,
- γιατί το έγραψες,
- σε ποιον μιλούσες,
- ποια αλήθεια προσπαθούσες να εκφράσεις.
- Από την τεχνική υπεροχή στην αλήθεια
Για αιώνες η μουσική εκπαίδευση επιβράβευε κυρίως την τεχνική αρτιότητα.
Στο μέλλον ίσως η μεγαλύτερη αξία να είναι η αλήθεια.
Ένας άνθρωπος με περιορισμένες τεχνικές γνώσεις αλλά αυθεντικό όραμα μπορεί να αγγίξει περισσότερο κόσμο από έναν δημιουργό με απεριόριστα εργαλεία αλλά χωρίς προσωπικό στίγμα.
Η τεχνολογία εξισώνει τα μέσα.
Δεν εξισώνει τις ψυχές.
Η επιστροφή της τοπικής ταυτότητας
Εδώ βλέπω ένα ιδιαίτερο μέλλον για πολιτισμούς όπως ο Ελληνικός.
Όταν όλα γίνουν παγκοσμίως προσβάσιμα, τότε το μοναδικό αποκτά μεγαλύτερη αξία.
Ένας δημιουργός που κουβαλά:
- Αιγαίο,
- Ελληνική γλώσσα,
- Λαϊκή παράδοση,
- Συγκεκριμένες αναφορές τόπου,
προσφέρει κάτι που δεν μπορεί να παραχθεί εύκολα σε βιομηχανική κλίμακα.
Η αυθεντικότητα συνδέεται με τη ρίζα.
Και οι ρίζες δεν αντιγράφονται εύκολα.
- Το μέλλον ίσως ανήκει στους “αφηγητές”
Νομίζω ότι ο μουσικός του 2050 δεν θα κρίνεται κυρίως από το πόσο καλά χειρίζεται τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης.
Θα κρίνεται από το αν έχει κάτι ουσιαστικό να αφηγηθεί.
Γιατί η τεχνολογία μπορεί να δημιουργήσει άπειρους ήχους.
Δεν μπορεί όμως να δημιουργήσει μια αληθινή παιδική ανάμνηση.
Δεν μπορεί να νοσταλγήσει.
Δεν μπορεί να ερωτευτεί.
Δεν μπορεί να σταθεί μόνος ένα βράδυ σε μια προβλήτα του Λαυρίου κοιτάζοντας το φεγγάρι και να αναρωτηθεί τι άφησε πίσω του και τι τον περιμένει μπροστά.
Αυτές οι εμπειρίες είναι η πρώτη ύλη της τέχνης.
Και όσο πιο πολύ ο κόσμος γεμίζει με συνθετικό περιεχόμενο, τόσο πιο πολύτιμη θα γίνεται αυτή η πρώτη ύλη.
Ίσως λοιπόν η μεγάλη αξία της ανθρώπινης αυθεντικότητας να μην είναι ότι η ΑΙ δεν μπορεί να την μιμηθεί. Ίσως να είναι ότι η αυθεντικότητα προέρχεται από κάτι που προηγείται της τέχνης: από την ίδια τη ζωή.
Και όσο υπάρχει ανθρώπινη ζωή, θα υπάρχει ανάγκη για ανθρώπινη μουσική.
Ένας επίλογος σε αυτές τις σκέψεις , δεν θα ήταν τεχνικός.
Με τα τεχνικά θα ασχοληθούμε σε μελλοντικό άρθρο.
Ο Επίλογος θα ήταν ανθρώπινος.
Γιατί ξεκινήσαμε μιλώντας για τεχνητή νοημοσύνη , αλλά στην πραγματικότητα καταλήξαμε να μιλάμε για κάτι πολύ παλαιότερο:
Την ανάγκη του ανθρώπου να αφήσει ένα ίχνος.
Η μουσική ήταν πάντα κάτι περισσότερο από ήχος.
Ήταν ένας τρόπος να πει κάποιος:
«Ήμουν εδώ. Έζησα αυτό. Αγάπησα. Πόνεσα. Ήλπισα.»
Η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορεί να συνθέτει, θα μπορεί να πιστοποιεί ,θα μοιράζει δικαιώματα σε δευτερόλεπτα. Οι παγκόσμιες πλατφόρμες θα μπορούν να υπολογίζουν κάθε ακρόαση και κάθε ζωντανή εκτέλεση.
Όλα αυτά είναι εντυπωσιακά.
Όμως κανένα από αυτά δεν εξηγεί γιατί ένας άνθρωπος συγκινείται όταν ακούει ένα ζεϊμπέκικο ή μια μπαλάντα μόνος τη νύχτα.
Κανένα λογισμικό δεν έχει περπατήσει σε μια προβλήτα.
Κανένας αλγόριθμος δεν έχει νοσταλγήσει έναν χαμένο έρωτα.
Καμιά ΑΙ δεν έχει κοιτάξει το φεγγάρι πάνω από το Αιγαίο.
Η τεχνολογία θα λύσει το πρόβλημα της διανομής. Θα λύσει το πρόβλημα της δικαιοσύνης. Θα λύσει το πρόβλημα της πιστοποίησης.
Δεν θα λύσει ποτέ το μυστήριο της έμπνευσης.
Η τεχνολογία θα αλλάξει τον τρόπο που δημιουργούμε μουσική.
Δεν θα αλλάξει ποτέ τον λόγο που τη δημιουργούμε.
Ίσως στο μέλλον οι μηχανές να γράφουν τραγούδια.
Όμως μόνο οι άνθρωποι θα συνεχίσουν να δίνουν σε αυτά μια ιστορία, μια μνήμη και μια ψυχή.
Και στο τέλος, δεν θα θυμόμαστε ποιος αλγόριθμος έγραψε τις νότες.
Θα θυμόμαστε ποια καρδιά κρυβόταν πίσω από αυτές.
Σίμος Κουσκούνης
